Dodatkowa porównywalna oferta może zmienić wynik zakupu. O tym, jak bardzo, decydują jednak rynek, specyfikacja, warunki dostawy i punkt odniesienia. Badania dostarczają mocnych powodów, żeby rozwijać konkurencję między dostawcami. Nie uzasadniają obietnicy, że każda kolejna wiadomość z zapytaniem obniży cenę o stały procent.
Poniżej zestawiamy wyniki badań empirycznych i teorii aukcji, a następnie przekładamy je na pracę z listą BOM, pocztą i ofertami na części przemysłowe. Rozróżniamy ustalenia autorów, nasze wskazówki operacyjne i przykłady rachunkowe. Wszystkie przykłady firm, kwot i zakupów w tym tekście są ilustracyjne; nie przedstawiają wyników klientów VendorIQ.
Najpierw ustalmy, co liczymy
„Wysłaliśmy dziesięć zapytań” może oznaczać bardzo różne sytuacje. Jedna firma wysłała identyczną specyfikację do dziesięciu właściwych dystrybutorów. Inna znalazła dziesięć adresów e-mail, z których trzy należą do tej samej organizacji, cztery dotyczą innych kategorii produktów, a pozostałe nie przyjmują zapytań zakupowych. Licznik wiadomości pokaże ten sam wynik, ale szansa na użyteczną wycenę będzie inna.
W codziennej pracy warto rozróżniać:
- Zaproszonych dostawców — odrębne firmy, do których skierowano zapytanie.
- Odpowiedzi — także odmowy, pytania o specyfikację i potwierdzenia otrzymania wiadomości.
- Oferty — odpowiedzi zawierające cenę i warunki realizacji.
- Porównywalne oferty — propozycje na zgodny przedmiot, ilość i akceptowalne warunki.
- Dostępne decyzje zakupowe — warianty, które kupiec rzeczywiście może zaakceptować w wymaganym terminie.
To rozróżnienie ma oparcie w badaniach. Ido Millet, Diane Parente, John Fizel i Ray Venkataraman analizowali tysiące aukcji zakupowych dużej międzynarodowej firmy. Udział dostawcy opisali jako proces kilkuetapowy: zaproszenie, przyjęcie zaproszenia, zalogowanie i aktywne składanie ofert. Zwrócili uwagę na uczestników, którzy pojawiają się w systemie, lecz nie licytują. Sama obecność dostawcy nie oznacza zatem aktywnej konkurencji. Millet i in., „Metrics for Managing Online Procurement Auctions”, 2004.
W zapytaniach e-mailowych proponujemy stosować podobną logikę pomiaru. Wiadomość „sprawdzamy” pomaga śledzić sprawę. Dopiero wycena zgodnej pozycji powiększa zbiór cen, na których można oprzeć decyzję.
Co pokazują dane z 2 223 duńskich przetargów?
Kasper Bek Aagaard i Jesper Gregers Linaa przeanalizowali 2 223 przetargi z lat 2015–2022. Cenę kontraktu odnieśli do wcześniejszego szacunku wartości zamówienia. W modelu dopuszczającym różne wyniki dla poszczególnych liczb ofert dwie oferty wiązały się z ceną niższą o 4,6%, cztery o 9,7%, a sześć lub więcej o 12,8% względem postępowań z jedną ofertą. Aagaard i Linaa, „The Impact of Competition for Public Contracts on Public Finances”, 2024, wykres 5.
Każdy procent ma tu tę samą bazę: jedną ofertę. Nie należy dodawać tych wartości ani przypisywać ich kolejno drugiemu, czwartemu i szóstemu zapytaniu. To oszacowania dla grup postępowań, obejmujących towary, usługi i roboty.
Autorzy omawiają problem przyczynowości: rodzaj i atrakcyjność zamówienia mogą wpływać jednocześnie na liczbę uczestników oraz cenę. Analiza uwzględnia szereg cech kontraktów, lecz nie jest losowym eksperymentem. Nie mierzy również całego kosztu obsługi procesu ani dostarczonej jakości. Metoda i ograniczenia, rozdziały 3–5.
Dania: liczba ofert a cena kontraktu
Dane i sposób obliczenia
Przedziały: współczynnik ± 1,96 × odporny błąd standardowy, na skali procentowego przybliżenia stosowanej w raporcie. Nie są dokładnym przerysowaniem przedziałów z oryginalnego wykresu. Każdą grupę porównujemy z jedną ofertą; wartości nie są kolejnymi rabatami do zsumowania.
| Liczba ofert | Niższa cena | Przybliżony 95% PU |
|---|---|---|
| 2 | 4,6% | 1,1–8,1% |
| 3 | 6,7% | 3,2–10,2% |
| 4 | 9,7% | 5,8–13,6% |
| 5 | 11,7% | 7,8–15,6% |
| 6+ | 12,8% | 8,3–17,3% |
Finlandia: szczególne znaczenie drugiej oferty
Oskari Ijäs w pracy KKV z 2026 roku analizuje fińskie zamówienia z lat 2017–2025. Główna próba obejmuje 18 251 postępowań. Autor dopasowuje podobne zamówienia, aby ograniczyć różnice między porównywanymi grupami. Przejście od jednego do dwóch oferentów wiąże się w głównej analizie z ceną zwycięskiej oferty niższą o około 9%. Ijäs, „Are We Paying Too Much? The Cost of Low Competition in Public Procurement”, KKV, Working Papers 1/2026.
Dla kupca części przydatna jest osobna analiza produktów. W tabeli A.4 próba estymacji metodą dopasowania obejmuje 5 344 obserwacje. Współczynniki dla dwóch i trzech oferentów wynoszą odpowiednio −0,082 i −0,132. Po przeliczeniu z logarytmów daje to około 7,9% i 12,4% względem jednej oferty. Są to wyniki podgrupy produktów, różniące się od oszacowania dla całego rynku. Tabela A.4, kolumna „Products”, 2 NNM.
To publikacja robocza urzędu ochrony konkurencji. Dopasowanie dotyczy obserwowanych cech i nie usuwa automatycznie wszystkich różnic między zamówieniami. Wyniki opisują fińskie zamówienia publiczne; ich przeniesienie na zakupy konkretnego zakładu wymaga osobnego sprawdzenia.
Finlandia: ceny w zakupach produktów
Dane i sposób obliczenia
Obniżka = 100 × (1 − exp(β)). Końce przedziału wyznaczamy z β ± 1,96 × SE i przeliczamy tą samą funkcją. Używamy zaokrąglonych współczynników i błędów standardowych z tabeli A.4. Przedziały opisują niepewność względem jednej oferty, a nie istotność różnic między sąsiednimi grupami.
| Liczba ofert | Niższa cena | Przybliżony 95% PU |
|---|---|---|
| 2 | 7,9% | 5,3–10,4% |
| 3 | 12,4% | 9,4–15,2% |
| 4 | 10,2% | 6,1–14,2% |
| 5 | 17,8% | 11,8–23,4% |
| 6 | 13,1% | 1,8–23,0% |
| 7+ | 12,2% | 3,9–19,8% |
Czy to dotyczy także prywatnych zakupów B2B?
Badania zamówień publicznych są użyteczne, bo pozwalają obserwować wiele postępowań i ich ceny. Kupiec przemysłowy pracuje jednak również z rabatami indywidualnymi, umowami ramowymi, dostępnością magazynową i powtarzalnymi relacjami. Warto więc sprawdzić także literaturę dotyczącą firm.
Oktay Karabağ i Barış Tan badali dane organizacji prowadzącej aukcje elektroniczne dla klientów biznesowych. Liczba uczestniczących dostawców, typ aukcji i kategoria produktu miały istotny związek z uzyskaną obniżką. Autorzy liczyli ją względem najniższej z początkowych ofert, co wyraźnie określa punkt odniesienia. Karabağ i Tan, „An Empirical Analysis of the Main Drivers Affecting the Buyer Surplus in E-Auctions”, publikacja online 2018.
Ten wynik wzmacnia argument za badaniem konkurencji również w B2B. Nie podaje uniwersalnego rabatu za dodatkowego adresata wiadomości. Aukcja z kolejnymi rundami cenowymi i zwykłe zapytanie e-mailowe mają różny przebieg, dlatego ich wyników nie należy utożsamiać.
W starszej literaturze podobny kierunek zależności zaobserwowali Andrés Gómez-Lobo i Stefan Szymanski dla brytyjskich kontraktów na odbiór odpadów: większa liczba ofert wiązała się z niższym kosztem usługi. To dowód z kolejnego rynku, z odmienną specyfiką niż dostawy automatyki. „A Law of Large Numbers: Bidding and Compulsory Competitive Tendering for Refuse Collection Contracts”, 2001.
Dlaczego dodatkowa oferta może pomóc?
Badania warto przełożyć na mechanizmy, które można sprawdzić w konkretnej sprawie zakupowej. Dodatkowy dostawca może mieć niższy koszt zakupu, korzystniejszy zapas magazynowy, krótszą trasę dostawy albo inną politykę marżową. Dotarcie do niego daje szansę zobaczenia ceny, której dotychczasowa lista kontaktów nie ujawniała.
Istnieje też mechanizm konkurencji: dostawca, który spodziewa się wiarygodnego porównania ofert, ma powód, żeby przedstawić propozycję umożliwiającą wygranie zamówienia. Oznacza to potrzebę rzeczywistej możliwości zakupu u innej firmy. Zapytanie wysłane wyłącznie dla formalnego zebrania dokumentów może nie zmienić decyzji ani warunków handlowych.
Znany wynik teoretyczny Jeremy’ego Bulowa i Paula Klemperera pokazuje znaczenie dodatkowego uczestnika: przy określonych założeniach aukcja sprzedażowa z jednym dodatkowym licytującym może dać sprzedawcy więcej niż optymalna negocjacja z mniejszą grupą. Dotyczy to modelu sprzedaży i jego założeń. Nie jest bezpośrednim oszacowaniem oszczędności kupca ani dowodem, że negocjacje w zakupach są zbędne. Bulow i Klemperer, „Auctions Versus Negotiations”, „American Economic Review”, 1996.
Operacyjny wniosek jest skromniejszy: przed kolejną rundą negocjacji warto sprawdzić, czy obecny zbiór ofert reprezentuje dostępny rynek. Czasami większą wartość przyniesie znalezienie właściwego drugiego źródła niż długie negocjowanie jednej ceny.
Dlaczego większa lista adresatów może nie wystarczyć?
Dakshina De Silva, Thomas Jeitschko i Georgia Kosmopoulou badali wejście dostawców do postępowań przy nieznanej liczbie rywali. Ich model pokazuje, że większa liczba potencjalnych uczestników może w pewnych warunkach prowadzić nawet do wyższych kosztów zamawiającego. Znaczenie ma koszt przygotowania oferty i decyzja, czy w ogóle warto uczestniczyć. Autorzy odnoszą analizę do kontraktów budowlanych. „Entry and Bidding in Common and Private Value Auctions with an Unknown Number of Rivals”, 2009.
Nie daje to podstaw do prostego zalecenia „zapraszaj mniej firm”. Pokazuje natomiast, dlaczego należy osobno mierzyć wielkość potencjalnego rynku i faktyczne uczestnictwo. W zakupach technicznych proponujemy zacząć od pytań, na które dostawca musi odpowiedzieć przed wyceną:
- Czy specyfikacja pozwala jednoznacznie ustalić produkt i wariant?
- Czy podano ilość, jednostkę, miejsce dostawy i oczekiwany termin?
- Czy wiadomo, czy zamienniki są dopuszczalne i kto je zatwierdza?
- Czy termin odpowiedzi daje czas na przygotowanie rzetelnej wyceny?
- Czy dostawca ma podstawy oczekiwać rzeczywistej decyzji zakupowej?
Przy niepełnym oznaczeniu sterownika dziesięć dodatkowych wiadomości może dać dziesięć pytań o ten sam brakujący parametr. Uzupełnienie danych bywa wtedy bardziej użyteczne niż rozszerzenie dystrybucji.
Oferty porównujemy dla tej samej potrzeby zakupowej
Przy liście BOM samo policzenie otrzymanych załączników jest za mało precyzyjne. Pięciu dostawców może odesłać pięć arkuszy, a najdroższa pozycja nadal mieć tylko jedną wycenę. Dlatego proponujemy liczyć konkurencję na poziomie pozycji i ilości, które można rzeczywiście zamówić.
Przykład: lista zawiera 20 pozycji. Ośmiu dostawców dostało zapytanie, pięciu odpowiedziało, a trzech przesłało ceny. Dwie porównywalne wyceny uzyskano dla sześciu pozycji. Pokrycie konkurencyjnymi ofertami wynosi więc 6 / 20 = 30% pozycji. Informacja „mamy trzy oferty” nie pokazuje tej luki.
Warto obok tego liczyć pokrycie wartościowe, używając ustalonej wcześniej ceny referencyjnej. Jeśli sześć porównywalnie wycenionych pozycji odpowiada za 80% wartości koszyka, sytuacja jest inna niż wtedy, gdy stanowią 5%. Cena referencyjna powinna być opisana i stosowana konsekwentnie, także do pozycji, które nie dostały nowej oferty.
Porównywalność wymaga sprawdzenia numeru katalogowego, producenta, wariantu, jednostki, ilości, waluty, transportu i terminu. Propozycja zamiennika wymaga oddzielnej decyzji technicznej. Oszczędność policzona na produkcie, którego nie można zastosować w projekcie, nie jest dostępną oszczędnością tego zakupu.
Jak policzyć faktyczną różnicę na cenach?
Rozważmy ilustracyjne zamówienie dziesięciu identycznych czujników, spełniających tę samą specyfikację i wymagany termin. Wszystkie kwoty poniżej są netto; nie doliczamy podatków ani kosztów, które w przykładzie są jednakowe.
Cena jednostkowa i koszt całego zakupu
| Dostawca | Cena za sztukę | Transport partii | Łączny koszt |
|---|---|---|---|
| A | 210 zł | 0 zł | 2 100 zł |
| B | 196 zł | 60 zł | 2 020 zł |
| C | 199 zł | 0 zł | 1 990 zł |
Jeśli punktem odniesienia jest aktualna oferta A, wybór C daje dostępną różnicę 110 zł, czyli około 5,24%. Najniższa cena jednostkowa należy do B, lecz po doliczeniu dostawy korzystniejsza jest oferta C. To prosty powód, żeby porównywać koszt zakupu całej potrzebnej partii.
Jeżeli jednak przed rozszerzeniem zapytania firma miała już ofertę B, korzyść z dotarcia do C wynosi 30 zł, czyli około 1,49% względem 2 020 zł. Ten sam końcowy zakup może więc mieć inną poprawnie obliczoną oszczędność, zależnie od tego, jakie pytanie zadajemy. Bazę należy zapisać przed podsumowaniem wyniku.
W zakupach z różnymi warunkami płatności, cłem, kosztami uruchomienia lub transportem z kilku miejsc porównanie trzeba rozszerzyć o istotne składniki. Wystarczy zacząć od elementów, które rzeczywiście zmieniają wybór. Dla każdego z nich warto wskazać dokument lub założenie umożliwiające odtworzenie obliczenia.
Różnica na ofercie, oszczędność zrealizowana i odzyskany czas
W podsumowaniu zakupów dobrze rozdzielić trzy wyniki:
- Dostępną różnicę cenową — wynika z aktualnych, możliwych do przyjęcia ofert.
- Oszczędność zrealizowaną — wynika z faktycznego zakupu, z uwzględnieniem końcowych kosztów i ilości.
- Odzyskany czas pracy — wynika z pomiaru czynności, które zajęły mniej czasu.
Przykładowe 110 zł przewagi oferty C pozostaje różnicą ofertową, dopóki zamówienie nie zostanie zrealizowane na tych warunkach. Z kolei 30 minut mniej na przepisywanie cen oznacza wolną zdolność do wykonania innej pracy. Staje się redukcją wydatków pieniężnych dopiero wtedy, gdy rzeczywiście obniży koszty, na przykład płatne nadgodziny.
Jeżeli porównujemy ekonomiczną wartość procesu, można uwzględnić wycenę czasu pracy. Trzeba jednak opisać przyjętą stawkę i unikać podwójnego liczenia tej samej korzyści. Zaoszczędzona godzina, przeznaczona na znalezienie lepszej oferty, oraz poprawa ceny są dwoma obserwowanymi skutkami procesu; nie oznaczają automatycznie dwóch niezależnych wpływów gotówki.
Ile ofert warto zbierać?
Przywołane badania nie wyznaczają jednej właściwej liczby dla wszystkich zakupów. W firmie proponujemy uzależnić nakład pracy od wartości, ryzyka, pilności i dostępności alternatyw. Takie reguły są praktyką operacyjną do przetestowania, a nie progami wyprowadzonymi z publikacji.
Przy powtarzalnym zakupie standardowego komponentu warto sprawdzić, czy firma nie pozostaje regularnie przy jednym źródle mimo dostępnego rynku. Przy zakupie o niskiej wartości długa obsługa kolejnej wyceny może pochłonąć jej przewagę. W przypadku części blokującej uruchomienie maszyny ważniejsze może być zdobycie potwierdzonej dostawy niż dalsze obniżanie ceny.
Pojedyncze źródło może być uzasadnione zgodnością techniczną, gwarancją lub wyłącznością. Taką sytuację warto zapisać. Porównywanie działu zakupów z arbitralnym celem liczby ofert bez uwzględnienia tych ograniczeń daje bodziec do zbierania dokumentów, które nie poprawiają decyzji.
Koszt uzyskania następnej użytecznej wyceny obejmuje przygotowanie danych, kontakt, wyjaśnienia i sprawdzenie odpowiedzi. Potencjalną korzyść trzeba zestawić także z ryzykiem opóźnienia. Ta ocena może być prosta: czy kolejna próba ma realną szansę przynieść akceptowalną alternatywę wartą poświęconego czasu?
Jak sprawdzić to na własnych zakupach?
Zamiast wpisywać procent z publikacji do rocznego budżetu, proponujemy krótki, z góry opisany pilotaż. Może objąć jedną kategorię powtarzalnych zakupów, dla której da się znaleźć alternatywnych dostawców bez zmiany wymaganych części.
- Ustal zakres. Zapisz kategorię, okres, kryteria kwalifikacji zakupów i wyjątki, takie jak awarie czy wyłączność producenta.
- Zamroź bazę. Wybierz aktualną ofertę albo inną uzasadnioną cenę odniesienia, wraz z ilością i warunkami.
- Zadbaj o tę samą specyfikację. Przekaż dostawcom te same dane i rejestruj każdą późniejszą zmianę zakresu.
- Mierz etapy. Policz zaproszone firmy, odpowiedzi i porównywalne oferty osobno dla pozycji BOM.
- Zmierz pracę. Zapisz czas przygotowania zapytania, wyjaśnień i porównania. Sam czas między wysłaniem a odpowiedzią nie jest czasem pracy kupca.
- Sprawdź realizację. Zestaw ofertę z zamówieniem, fakturą, transportem i faktycznym terminem dostawy.
- Uwzględnij cały zakres. Zachowaj zakupy bez poprawy ceny i te, w których nie udało się zdobyć dodatkowej oferty.
Po takim pilotażu można odpowiedzieć, czy poprawiło się pokrycie rynku, ile wyniosła różnica cenowa i jakim kosztem pracy ją osiągnięto. Samo porównanie okresu „przed” i „po” nadal nie oddziela wpływu kursów walut, sezonu, wielkości partii czy zmian cen producenta. Jeśli organizacja potrzebuje mocniejszego wniosku o przyczynie poprawy, powinna zaplanować porównywalną grupę zakupów i skonsultować metodę oceny.
Jaką rolę może pełnić VendorIQ?
W praktyce problemem bywa koszt obsługi kolejnych ofert: dopasowanie odpowiedzi do pozycji, różne arkusze, brakujące ceny i powroty do skrzynki. VendorIQ wspiera pracę od listy BOM, przez zapytania i zestawienie odpowiedzi, do rekomendacji przedstawionej kupcowi. Więcej o tym opisujemy w porównywaniu ofert dostawców i automatyzacji zapytań ofertowych.
Wartość narzędzia należy sprawdzić na własnym procesie: czy łatwiej uzyskać i ocenić dodatkową zgodną wycenę, czy mniej czasu zajmuje porównanie i czy da się odtworzyć podstawę wyboru. AI nie powinno samodzielnie zmieniać części z BOM ani akceptować proponowanego zamiennika. Decyzja zakupowa pozostaje po stronie człowieka.
Badania są uzasadnieniem, żeby systematycznie sprawdzać dostępne alternatywy. Wynik konkretnego zakupu powinien wynikać z jego ofert i realizacji. Kalkulator VendorIQ pozwala przeanalizować scenariusz; jego oszacowanie warto później porównać z udokumentowanym wynikiem pilotażu.
Źródła i sposób ich wykorzystania
Poniższe publikacje zweryfikowano 6 listopada 2026 r. Korzystamy z pełnych raportów KFST i KKV oraz opisów publikacji udostępnionych przez wydawców i instytucje naukowe. Różny charakter źródeł zaznaczamy w tekście; nie jest to systematyczny przegląd całej literatury ani metaanaliza.
- Aagaard, K. B.; Linaa, J. G. (2024). The Impact of Competition for Public Contracts on Public Finances. KFST, Discussion Paper 1. Dane, modele i ograniczenia: s. 4–16; wykres 5: s. 11; współczynniki i błędy standardowe: aneks 2, s. 21. Raport badawczy.
- Ijäs, O. (2026). Are We Paying Too Much? The Cost of Low Competition in Public Procurement. Finnish Competition and Consumer Authority, Working Papers 1/2026. Wyniki dla produktów: tabela A.4, s. 51 publikacji, strona 54 pliku PDF. Publikacja robocza.
- Millet, I.; Parente, D. H.; Fizel, J. L.; Venkataraman, R. R. (2004). Metrics for Managing Online Procurement Auctions. „Interfaces”, 34(3), 171–179. DOI: 10.1287/inte.1040.0073. Artykuł recenzowany; wykorzystano opis i abstrakt w repozytorium Penn State.
- Karabağ, O.; Tan, B. (2018, publikacja online). An Empirical Analysis of the Main Drivers Affecting the Buyer Surplus in E-Auctions. „International Journal of Production Research”, 57(11), 3435–3465. DOI: 10.1080/00207543.2018.1536835. Wykorzystano opis i abstrakt w repozytorium Erasmus University Rotterdam.
- Gómez-Lobo, A.; Szymanski, S. (2001). A Law of Large Numbers: Bidding and Compulsory Competitive Tendering for Refuse Collection Contracts. „Review of Industrial Organization”, 18, 105–113. DOI: 10.1023/A:1026545306923. Wykorzystano abstrakt wydawcy.
- Bulow, J.; Klemperer, P. (1996). Auctions Versus Negotiations. „American Economic Review”, 86(1), 180–194. Wynik teoretyczny; wykorzystano opis publikacji w Stanford Graduate School of Business.
- De Silva, D. G.; Jeitschko, T. D.; Kosmopoulou, G. (2009). Entry and Bidding in Common and Private Value Auctions with an Unknown Number of Rivals. „Review of Industrial Organization”, 35, 73–93. DOI: 10.1007/s11151-009-9223-2. Artykuł recenzowany; wykorzystano opis i abstrakt w repozytorium Lancaster University.